فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

فصلنامه علمی مطالعات میان‌رشته‌ای ارتباطات و رسانه

تحلیل گفتمان هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران در مربع ایدئولوژیک، مورد مطالعه: روزنامۀ عربی مستقل رأی الیوم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مرتضی زارع برمی
استادیار گروه مترجمی زبان عربی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه دامغان، دامغان، ایران.
10.22085/jiscm.2025.492713.1771
چکیده
پژوهش حاضر به تحلیل این موضوع می‌پردازد که برای مشروعیت‌بخشی به هویت خودی [= ملی] و مشروعیت‌زدایی از هویت دیگری در چهارچوب مذاکرات هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران با قدرت‌های 1+5، از سال 2013 تا 2019، طرف‌های ایرانی مناقشه، آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای و حسن روحانی، از کدام مقوله‌ها در گفتمان هسته‌ای خود استفاده کرده‌اند، زیرا هدف از تحلیل حاضر، طراحی یک ساختار منسجم و نظام‌مند از انگاره‌های متنی پروندۀ هسته‌ای ایران در مصاف با دیگری [= طرف‌های غربی] است. در نشیب‌وفراز این پرونده، مصاف ایدئولوژیک ایران با غرب، بسیار رسانه‌ای شده است؛ رسانه‌ها نیز به تناسب وابستگی‌هایی که دارند، معمولاً مصاف مذکور را زاویه‌دار پوشش داده‌اند. این مسأله با هدف پژوهش، همخوانی نداشت؛ بنابراین دایرۀ جست‌وجو به منظور کشف رسانۀ بی‌طرف، توسعه یافت تا سرانجام، روزنامۀ رأی الیوم به عنوان منبع مورد اعتماد انتخاب و ترجمه‌های آن از مواضع طرف‌های ایرانی در قالب فکری مربع ایدئولوژیک به بحث گذارده شد. روش پژوهش، توصیفی‌تحلیلی است. نتایج پژوهش نشان داد که گفتمان هسته‌ای آیت‌الله خامنه‌ای از 2013 تا 2019م. و نیز تا هم‌اکنون، بدون توجه به وابستگی حزبی رئیس‌جمهور آمریکا و نیز دیدگاه وی نسبت به صنعت هسته‌ای ایران، بر مبنای بی‌اعتمادی به ایالات متحده شکل‌گرفته و نوسان هم نیافته است، اما گفتمان هسته‌ای روحانی در مدت ریاست جمهوری‌اش تا حدودی با مواضع قدرت‌های غربی تنظیم شد و همین مسأله، در نهایت، مواضع و دستاوردهای هسته‌ای وی را متزلزل ساخت.
کلیدواژه‌ها
رأی الیوم
برجام
مربع ایدئولوژیک
جمهوری اسلامی ایران
قدرت‌های جهانی

عنوان مقاله English

An Analysis of the Nuclear Discourse of the IRI from an Ideological Perspective: The Case of Raialyoum Arabic Independent Newspaper

نویسنده English

Morteza Zare Beromi
Assistant professor (PhD) in Department of Arabic Language Translation, Faculty of Humanities, Damghan University, Damghan, Iran.
چکیده English

This research analyzes the categories that the Iranian parties to the conflict, Ayatollah Sayyed Ali Khamenei and Hasan Rouhani, used in their nuclear discourse to legitimize their own identity [= national] and delegitimize another identity in the context of the nuclear negotiations between the Islamic Republic of Iran and the P5+1 powers from 2013 to 2019, Because the aim of the present analysis is to design a coherent and systematic structure of the textual ideas of the Iranian nuclear file in confrontation with the other [= Western parties]. Throughout the course of this affair, the ideological conflict between Iran and the West was widely covered by the media, which, proportionally to their affiliations, generally treated this conflict in a biased manner. This issue did not correspond to the objective of the research; therefore, the search scope was broadened in order to find an impartial media outlet, until the newspaper Raialyoum was finally chosen as a reliable source, and its translations were analyzed from the Iranian nuclear views within an ideological intellectual framework. The research method is descriptive-analytic. The results showed that Ayatollah Khamenei’s nuclear discourse from 2013 to 2019 and up to the present day, regardless of the US president’s political affiliation and his viewpoint on the Iranian nuclear industry, was based on distrust of the United States and has not fluctuated. In contrast, Rouhani’s nuclear discourse, during his presidency, adapted somewhat to the positions of Western powers, which ultimately weakened his nuclear positions and achievements.

کلیدواژه‌ها English

Raialyoum
Nuclear agreement
ideological square
Islamic Republic of Iran
World powers
آقاگل‌زاده، فردوس؛ و خیرآبادی، رضا (1393). زبان‌شناسی خبر: به‌سوی ارائه الگوی تولید خبر در چارچوب رویکرد تحلیل گفتمان انتقادی، چاپ اول، تهران: علمی.
ایزدی، فؤاد؛ و سقای بی‌ریا؛ حکیمه (1387). «تحلیل گفتمان سرمقاله‌های روزنامه‌های برجسته آمریکا دربارۀ برنامه هسته‌ای ایران»، (مترجم: سیدجمال‌الدین اکبرزاده)، رسانه، سال 19، شمارۀ 1، 125-101. DOR: 20.1001.1.10227180.1387.19.1.6.6
خسروی، کمال (1396). نقد ایدئولوژی، چاپ دوم، تهران: اختران.
خسروی‌نیک، مجید (1397). گفتمان، هویت و مشروعیت: خود و دیگری در بازنمایی‌های برنامه هسته‌ای ایران، چاپ اول، قم: لوگوس.
دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال؛ و عطائی، مهدی (1395)، گفتمان‌های هسته‌ای در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، چاپ اول، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
رفعتی، مرضیه؛ قوام، عبدالعلی؛ خرازی محمدوندی آذر، زهرا؛ و میرزایی، خلیل (1397). «موضع‌گیری رسانه‌های جریان اصلی در جامعه‌پذیری برجام (روزنامه‌های کیهان، همشهری و اعتماد)»، رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، دورۀ 9، شمارۀ 4 (54 پیاپی)، 35-60.
روحانی، حسن (1390)، امنیت ملی و دیپلماسی هسته‌ای، چاپ اول، تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک.
زارع زردینی، مرضیه؛ مشکین‌فام، بتول؛ و سعیدنیا، گلرخ (1399)، «بررسی گفتمان انتقادی انرژی هسته‌ای ایران در روزنامه الریاض عربستان بر اساس الگوی ون‌دایک»، پژوهش‌های زبان‌شناسی تطبیقی، دورۀ 10، شمارۀ 19 (پیاپی 19)، 146-127. doi: 10.22084/rjhll.2019.19199.1937
فرهنگی، علی‌اکبر؛ و نعمتی انارکی، داود (1394). رسانه و خبر (برخی دیدگاه‌های غالب و انتقادی)، چاپ اول، تهران: دانشگاه صدا و سیما.
ون‌دایک، تئون‌ای (1386). «نظرات و ایدئولوژی‌ها در مطبوعات»، (مترجم: زهرا حداد و کوثر شهنی)، رسانه، سال 18، شمارۀ 4، 85-118.
ون‌دایک، تئون‌ای (1394). ایدئولوژی و گفتمان: رویکردهای مطالعات ترجمه، (مترجم: داریوش فداکار)، چاپ اول، تهران: نوین پویا.
 
منابع عربی:
رأی‌الیوم (10 سبتمبر 2013). الرئیس الإیرانی یحذر من ثمن باهظ یدفعه من سیثیر الحرب علی سوریا، لندن.
رأی‌الیوم (26 سبتمبر 2013). الرئیس الإیرانی یأمل التوصل إلی اتفاق حول ملف بلاده النووی خلال 3 أشهر، لندن.
رأی‌الیوم (28 سبتمبر 2013). أول إتصال منذ عام 1979 بین الرئیس الأمریکی ونظیره الإیرانی، لندن.
رأی‌الیوم (14 یونیو 2014). ایران مستعدة لمساعدة العراق ضد الجهادیین، لندن.
رأی‌الیوم (11 أغسطس 2014). روحانی یوجه انتقاداً لاذعاً إلی معارضی اتفاق جنیف النووی فی الداخل، لندن.
رأی‌الیوم (22سبتمبر2014). القوات المسلحة والحکومة فی إیران ستساهمان فی القضاء علی الإرهابیین، لندن.
رأی‌الیوم (24 سبتمبر 2014). روحانی وکامیرون یبحثان فی لقاء تاریخی فی نیویورک، لندن.
رأی‌الیوم (14 اوکتوبر 2014). التوصل إلی اتفاق نووی أمر حتمی، لندن.
رأی‌الیوم (22 اکتوبر 2014). جولة جدیدة من المفاوضات النوویة علی مستوی الخبراء، لندن.
رأی‌الیوم (15 دیسامبر 2014). اجتماع أمریکی إیرانی بشأن برنامج طهران النووی، لندن.
رأی‌الیوم (13 ینایر 2015). روحانی یتوعد من خططوا لخفض أسعار النفط بالندم، لندن.
رأی‌الیوم (12 مارس 2015). خامنئی یعبر عن قلقه من حیل وخداع الفریق الأمریکی المفاوض، لندن.
رأی‌الیوم (26 مارس 2015). روحانی یناقش التطورات الیمنیة والمفاوضات النوویة مع کامیرون وبوتین و..، لندن.
رأی‌الیوم (22 ابریل 2015). المفاوضات حول الملف النووی الإیرانی تستأنف الیوم فی فیینا، لندن.
رأی‌الیوم (21 مایو 2015). لن نوقع اتفاقا یتیح الوصول إلی أسرارنا العسکریة والعلمیة، لندن.
رأی‌الیوم (21 مایو 2015). عدم سماح إیران للمفتشین بلقاء علماء الذرة عقبة فی طریق المفاوضات، لندن.
رأی‌الیوم (16 یولیو 2015). خامنئی یصف نهایة المفاوضات النوویة بالخطوة الهامة ویدعو إلی توخی الدقة، لندن.
رأی‌الیوم (18 یولیو 2015). الاتفاق النووی لن یجعلنا نتخلی عن دعم أصدقائنا، لندن.
رأی‌الیوم (9 سبتمبر 2015). إسرائیل ستزول خلال خمسة وعشرین عاماً، لندن.
رأی‌الیوم (16 سبتمبر 2017). وزیر الخارجیة الإیرانی یبحث مع نظرائه الدول الخمس دائمة العضویة بمجلس الأمن، لندن.
رأی‌الیوم (20 سبتمبر 2017). الاتفاق النووی مدعوم دولیا، لندن.
رأی‌الیوم (25 ابریل 2018). الرئیس الایرانی یرفض ای اتفاق نووی جدید، لندن.
رأی‌الیوم (30 ابریل 2018). ماکرون یسعی الی اتفاق جدید مع ایران وبوتین یرید تطبیق النص الحالی، لندن.
رأی‌الیوم (13 أغسطس 2018). مشکلات إیران داخلیة، لندن.
رأی‌الیوم (9 مایو 2018). تحرکات أوروبیة حثیثة لانقاذ الاتفاق النووی الایرانی بعد انسحاب واشنطن، لندن.
رأی‌الیوم (21 یولیو 2018). أن إیران إن لم تتمکّن من تصدیر نفطها فلن یتمکن أی بلد، لندن.
رأی‌الیوم (22 یولیو 2018). لا تلعب بالنار یا ترامب، لندن.
رأی‌الیوم (15 مایو 2019). طهران بدأت عملیا زیادة مخزونها من الیورانیوم منخفض التخضیب، لندن.
رأی‌الیوم (13 یونیو 2019). ترامب لا یستحق أن نتبادل رسائل معه ولن نتفاوض معه تحت الضغط، لندن.